Βρείτε μας!

Καιρός

Ιστορικό της περιοχής

 

Η Ιστορία του «Γκαζιού»

Το Αθηναϊκό εργοστάσιο της Γαλλικής Εταιρείας Αεριόφωτος ιδρύθηκε το 1857, με βασιλικό διάταγμα του Όθωνα και μετά από ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηναίων. Ήταν η εποχή που η βιομηχανική επανάσταση άρχιζε να διαφαίνεται στο νεοσύστατο τότε ελληνικό κράτος, ηλικίας μόλις τριών δεκαετιών.

 

Με το διάταγμα εκείνο παραχωρήθηκε στον Φραγκίσκο Φεράλδη το δικαίωμα σύστασης και εκμετάλλευσης του εργοστασίου αεριόφωτος (κοινώς γκαζιού) για τον φωτισμό της πόλης. Η ανεύρεση του χώρου για την ανέγερση του βιομηχανικού αυτού συγκροτήματος, έγινε με γνώμονα την σπουδαιότητα του κεντρικού σημείου που βρισκόταν, δηλαδή στην τρίτη κορυφή του «πολεοδομικού τριγώνου» της Αθήνας, στον άξονα προς Πειραιά.

 

Η μεταγενέστερη ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής γύρω από το συγκρότημα του εργοστασίου, συνέτεινε στο να καθιερωθεί η οδός Πειραιώς ως ένα από τα βιομηχανικά κέντρα της πρωτεύουσας.

 

Η κατασκευή και λειτουργία του εργοστασίου ακολουθεί τέσσερις φάσεις :

 

-Α΄(1862-1887): Δημιουργούνται τα πρώτα κτίρια και τοποθετούνται μηχανήματα όπως κλίβανοι απόσταξης (φούρνοι), αεριοφυλάκια για την αποθήκευση, καμινάδα, αίθουσα καθαρισμού, υδατοδεξαμενές, αποθήκες και κατοικία διευθυντή.

 

-Β΄(1887-1920): Διευρύνονται οι ανάγκες χρήσης του φωταερίου. Εκτός από τον δημοτικό φωτισμό των δρόμων, σπίτια και βιομηχανίες προστίθενται στους χρήστες γκαζιού.

 

Παράλληλα, επεκτείνεται το εργοστάσιο υπό νέα ιδιοκτησία (I.B. Σερπιέρης, Foulon der Vol), ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896. Ανεγείρεται νέα καμινάδα, σειρά φούρνων, δύο αεριοφυλάκια, καθώς και κτίρια για την εξυπηρέτηση των εργαζομένων (αποδυτήρια, λουτρά, κουρείο κλπ.).

 

-Γ΄(1920-1952): Εισάγεται η γερμανική τεχνολογία για την βελτίωση της ποιότητας του αερίου, προστίθεται νέα μονάδα παραγωγής υδαταερίου και τρίτη καμινάδα. Το εργοστάσιο περιέρχεται (1938) στον Δήμο ως Δημοτική Επιχείρηση Φωταερίου Αθηνών (ΔΕΦΑ), με την εκπνοή του συμβολαίου της γαλλικής εταιρίας. Ο χώρος παίρνει την σημερινή του μορφή.

 

-Δ΄(1952-1984): Παρά την οικοδομική ανασυγκρότηση της πόλης, την δεκαετία του ΄60, το εργοστάσιο υπολειτουργεί, αφού η μορφή ενέργειας που παράγει θεωρείται «ξεπερασμένη». Το 1983 διακόπτεται σταδιακά η διαδικασία παραγωγής αερίου από κάρβουνο και το δίκτυο ενώνεται με τα Ελληνικά Διυλιστήρια Ασπροπύργου, όπου καθιερώνεται η παραγωγή με την τεχνολογία της νάφθας.

 

Τον Αύγουστο του 1984, σταματά η λειτουργία του εργοστασίου που θεωρήθηκε πλέον αναχρονιστική αλλά και ακατάλληλη εξαιτίας της ρύπανσης που προκαλούσε και λόγω της καθεαυτής τοποθεσίας του στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στην Ακρόπολη.

 

Η επισκευή-αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση των παλαιών κτιρίων (σε δύο φάσεις) μαζί με την οργάνωση του ελευθέρου χώρου του συγκροτήματος, που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ΄90 και ολοκληρώθηκε λίγο πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, συνιστούν μια σύνθετη διαδικασία δυο αρχών: της αυθεντικότητας και της χρηστικότητας και το καθιστούν ως ένα από τα βασικά στοιχεία, που συνθέτουν την εικόνα της πόλεως των Αθηνών.

 

 

Παραγωγή του φωταερίου από τον γαιάνθρακα

 

 

Πρώτο στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας – Η καύση του γαιάνθρακα

 

Κεντρική Αυλή

 

 

Η διαδικασία παραγωγής του φωταερίου στο παλιό εργοστάσιο του γκαζιού ξεκινούσε από την αυλή. Ο γαιάνθρακας είχε ήδη μεταφερθεί μέσω του σιδηροδρομικού δικτύου και τοποθετηθεί στα παρακείμενα γήπεδα που σήμερα αποτελούν την πλατεία Περσεφόνης. Από εκεί κατέληγε στην κεντρική αυλή του εργοστασίου και ζυγιζόταν. Επίσης στο ίδιο μέρος κατέληγε από τους φούρνους το κωκ, γαιάνθρακας δηλαδή που είχε καεί σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες προκειμένου να παράγει το αέριο. Οι εργάτες οδηγούσαν το κωκ με καροτσάκια κάτω από μεγάλες αντλίες νερού, όπου και το κατέβρεχαν με σκοπό να ρίξουν την θερμοκρασία του και να επαναχρησιμοποιηθεί ή να το μεταπωλήσουν σαν φτηνότερη θερμαντική ύλη.

 

Κτίριο Δ6 – Αίθουσα «Τάκης Παπατσώνης» – Φούρνοι

 

Η αίθουσα με τους «φούρνους, ίσως ο πιο χαρακτηριστικός χώρος στην “Τεχνόπολις”, διατηρεί ακόμη και σήμερα την ατμόσφαιρα και την αισθητική του παλαιού εργοστασίου και χρονολογείται το 1857. Εκεί λοιπόν, μεταφερόταν ο γαιάνθρακας από την αυλή. Αφού πρώτα είχε ζυγιστεί, οι εργάτες τροφοδοτούσαν τα «κορνούτα» με τον γαιάνθρακα χρησιμοποιώντας μια «σέσουλα». Η καύση του διαρκούσε 4 ώρες περίπου και το αέριο που εκλυόταν περνούσε ακάθαρτο μέσα από τις σωληνώσεις για να προωθηθεί στο δεύτερο στάδιο της διαδικασίας παραγωγής του που ήταν ο καθαρισμός του από τα υποπροϊόντα του (κωκ, κατράμι, σκουριά, πίσσα).

Το ίδιο κτίριο στέγαζε και τις αντλίες που δούλευαν με ατμό, προκειμένου να τροφοδοτούν αδιάκοπα το σύστημα των ψυχραντήρων, απ’ όπου περνούσε το ακάθαρτο αέριο και ψύχονταν.

 

Κτίριο Δ7 – Αίθουσα «Κωνσταντίνος Καβάφης»

 

 

H αίθουσα αυτή, μεταγενέστερη προσθήκη στη λειτουργία των αρχικών φούρνων, περιελάμβανε μια ακόμη σειρά, όμοιους με αυτούς της αίθουσας Δ6. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει μόνο ένα μικρό μέρος αυτών. Στο αρχικό τους σημείο βρίσκονται επίσης, η βάση του βαγονέτου μεταφοράς του κωκ με τμήμα των σιδηροτροχιών που διέτρεχαν το χώρο κατά μήκος των φούρνων.

Δεύτερο στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας – Ο καθαρισμός του αερίου

 

Δ17 – Ψυχραντήρια

Τα «Ψυχραντήρια»,  δηλαδή το σύνολο 168 κάθετων σωλήνων, ύψους 6 μέτρων, που βρίσκονται στο βόρειο τμήμα των αρχικών φούρνων, χρονολογούνται από το 1903. Αποτελούν τον πρώτο σταθμό κάθαρσης του παραγόμενου αερίου, αμέσως μετά την απομάκρυνσή του από τους φούρνους. Ουσιαστικά με το σύστημα της ψύξης (εξωτερικά των σωλήνων έτρεχε νερό) γινόταν ο πρώτος διαχωρισμός του από  την πίσσα.

 

Κτίριο Δ9

Το αρχικό κτίσμα είναι κατασκευασμένο πριν το 1903. Η προσθήκη στην πίσω όψη είναι μεταγενέστερη του 1910 και έγινε για να καλύψει ανάγκες επέκτασης του κύκλου παραγωγής. Αμέσως μετά τα ψυχραντήρια, στους χώρους αυτούς διοχετεύονταν το αέριο, όπου και γινόταν η κατακράτηση κατραμιού, ναφθαλίνης και αμμωνίας. Τα υποπροϊόντα αυτά μεταπωλούνταν, ώστε να μην μένει τίποτα περιττό στο χώρο του εργοστασίου.

Κτίριο Δ10 – Αίθουσα «Κωστής Παλαμάς»

Μετά λοιπόν την πρώτη ουσιαστική φάση καθαρισμού του αερίου από τα υποπροϊόντα του, το αέριο περνούσε  μέσα από λεκάνες καθαρισμού για να δεχτεί και τον χημικό καθαρισμό, δηλαδή να γίνει η «αποθείωσή» του. Το κτίριο περιελάμβανε 18 καθαρτήρες και αίθουσα μετρητών όπου το αέριο αποθηκευόταν προσωρινά προτού να μετρηθεί και να αποθηκευθεί στα αεριοφυλάκια. Η κατασκευή του κτιρίου χρονολογείται στα 1902.

 

Τρίτο στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας – Η αποθήκευση του αερίου

 

Στις παρακάτω κατασκευές αποθηκεύονταν το αέριο πριν από την διανομή του στο δίκτυο της πόλης:

Κτίριο Δ2 – Αίθουσα «Γιάννης Ρίτσος»

Ρ/Σ «ΑΘΗΝΑ 9.84 και Αμφιθέατρο»

Το συγκεκριμένο αεριοφυλάκιο είναι από τα πιο εντυπωσιακά του χώρου εξαιτίας του περίτεχνου εξωτερικού σκελετού του. Χρονολογείται στα 1860 και ο μηχανισμός του, όπως και των άλλων τριών που υπήρχαν αρχικά (σήμερα έχουν παραμείνει στη θέση τους συνολικά 3), στηρίζεται στην επάλληλη – κατακόρυφη κίνηση δύο ή τριών μεταλλικών τύμπανων με στεγανοποίηση νερού. Σε περίπτωση κενού συμπτύσσονται στο τύμπανο της βάσης που είναι υπόγειο. Στο Δ2 μόνον, το τύμπανο αυτό είναι πέτρινο, ενώ η ανάπτυξη των τύμπανων γίνεται μέσα στο περιμετρικό σιδερένιο χωροδικτύωμα. Όταν πλέον το εργοστάσιο παρήγαγε και υδαταέριο, αυτό το αεριοφυλάκιο αποτέλεσε τον αποκλειστικό χώρο αποθήκευσής του.

Κτίριο Δ4 – Αίθουσα « Άγγελος Σικελιανός»

Το δεύτερο αεριοφυλάκιο χρονολογείται από το 1905 και όπως και τα υπόλοιπα ακολουθούσε τους ίδιους κανόνες λειτουργίας, αν και ήταν το μικρότερο σε χωρητικότητα.

 

Κτίριο Δ15

 

Το Δ15, που αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κτίρια της «Τεχνόπολις» λόγω του όγκου του, είναι το μεγαλύτερο σε χωρητικότητα αεριοφυλάκιο του πρώην εργοστασίου (15.000κ.μ) και χρονολογείται από το 1905.

 

Παραγωγή του φωταερίου από το υδαταέριο

 

Κτίριο Α1 – «Gaz a l” eau» – Παλαιό Υδαταέριο

 

Το κτίριο του Παλαιού Υδαταερίου είναι σχεδιασμένο και κατασκευασμένο γύρω στα 1910. Στέγαζε τη βασική λειτουργία παραγωγής γκαζιού β’ ποιότητας, με ανάμειξη του κωκ με άκαυτο κάρβουνο και περικλείει σχεδόν όλο τον παλιό μηχανολογικό εξοπλισμό του υδαταερίου. Ουσιαστικά λειτουργούσε συμπληρωματικά στην αρχική διαδικασία παραγωγής αερίου από κάρβουνο.

Κτίριο Δ16 – Νέο Υδαταέριο

 

Το κτίριο μελετήθηκε το 1939 από γερμανική εταιρεία αλλά τελικά κατασκευάστηκε το 1952 ή 1954,  για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του εργοστασίου φωταερίου. Εκεί γινόταν η παραγωγή του υδαταερίου βάσει νέας τεχνολογίας και έχει επίσης αναπλαστεί διατηρώντας όλα τα αρχικά του στοιχεία.

 

 

Κτίρια με συμπληρωματικές λειτουργίες

Κτίριο Δ5

Ένας από τους σημαντικότερους χώρους για την παραγωγική διαδικασία ήταν και το συγκεκριμένο κτίριο. Ονομάστηκε αίθουσα ρυθμιστών πίεσης (“ControlRoom” in situ) και κατασκευάστηκε πριν το 1884. Από εκεί ρυθμιζόταν και ελεγχόταν η διανομή του φωταερίου στο δίκτυο της πόλης. Τα μηχανήματα βρίσκονται ακόμα μέσα στο χώρο και  παρουσιάζουν αισθητικό ενδιαφέρον νεοκλασικισμού με διακοσμητικά επιθέματα στις μηχανές.

 

Κτίριο Δ12 –Αίθουσα «Νίκος Γκάτσος»

 

Στο χώρο αυτό στεγαζόταν εκτός από ένα τμήμα καθαρτήριων και στάβλοι στην αρχική του φάση, το ξυλουργείο και το μηχανουργείο του εργοστασίου. Εκεί επιδιορθώνονταν όλα τα εργαλεία, τα μηχανήματα του εργοστασίου αλλά και τα οχήματά του. Χρονολογείται πριν το 1900.

 

Κτίριο Δ13 – «Σιδηρουργείο»

 

Από το 1890, οπότε και κατασκευάστηκε, ο χώρος χρησίμευε ως το σιδηρουργείο (καμίνι) του συγκροτήματος.

Κτίριο Δ8 – Λουτρά

 

Το κτίριο αυτό λειτούργησε από το 1912, ως ο χώρος των αποδυτηρίων και λουτρών για την καθημερινή υγιεινή των εργαζομένων. Τα λουτρά ήταν επενδυμένα με μάρμαρο ενώ υπήρχε και παλιό σύστημα κρέμασης των ρούχων.

 

Κτίριο Δ1 – Αίθουσα «Ανδρέας Εμπειρίκος»

Το κτίριο Δ1 αποτελούσε έναν από τους χώρους φύλαξης των ανταλλακτικών, των επιβλητικών μηχανημάτων και πολλών εργαλείων, μοναδικά στο είδος τους, καθώς κάποια από αυτά διατηρούνταν από την εποχή της έναρξης λειτουργίας του εργοστασίου.